Schilderij schoonmaken – waarom dit specialistisch werk is

Het schoonmaken van een schilderij lijkt vaak eenvoudiger dan het in werkelijkheid is. Vervuiling zoals stof, nicotine, roet of een vergeelde vernislaag kan een schilderij dof en donker maken. Het ligt dan voor de hand om te overwegen het schilderij zelf te reinigen.

In de praktijk is het schoonmaken van een schilderij echter een specialistische handeling. Onjuiste behandeling kan leiden tot onherstelbare schade aan de verflaag of onderliggende structuren. Op deze website vindt u uitleg over de risico’s, de verschillende vormen van vervuiling en de manier waarop een restaurator te werk gaat.

In de loop der tijd hechten vuildeeltjes zich aan het oppervlak van een schilderij. Dit kan bestaan uit:

• stof en luchtvervuiling
• nicotine- en roetaanslag
• vetten en insecten fecalien
• schimmels en andere omgevingsinvloeden

Deze lagen beïnvloeden niet alleen het uiterlijk, maar kunnen ook chemisch reageren met de onderliggende verf. Hierdoor wordt het schilderij kwetsbaarder en complexer om te behandelen.

Meer weten over oppervlakkige vervuiling? Lees verder op de pagina over schilderijen reinigen.

Vernissen kunnen mettertijd verkleuren en door invloed van omgevings factoren hun transparante eigenschappen verliezen. De samenstelling en dikte bepalen hoe sterk een vernis vergeeld.

Omgevingsfactoren zoals luchtvochtigheid of een vuillaag kunnen een vernis minder transparant maken. Deze veranderingen beinvloeden de esthetische eigenschappen van het oorspronkelijke tafereel en dragen ertoe bij dat de toegankelijkheid verminderd.


Veel schade aan schilderijen ontstaat door goedbedoelde schoonmaakpogingen. Het gebruik van water, schoonmaakmiddelen of oplosmiddelen kan onbedoeld de verflaag aantasten of zelfs oplossen.

Ook lichte mechanische belasting, zoals wrijven over het oppervlak, kan al leiden tot verlies van verf of glansverschillen. Lees meer over de gevolgen van verkeerde behandeling op de pagina over schade aan schilderijen.

Niet elk schilderij kan op dezelfde manier worden gereinigd. De juiste aanpak hangt onder andere af van:

• het type verf en bindmiddel
• de aanwezigheid en staat van de vernislaag
• ouderdom, algehele conditie en eerdere restauraties
• de aard van de vervuiling

Bijvoorbeeld het verwijderen van een vernislaag is een ingreep die veel kennis en ervaring vereist. Hierbij moet zorgvuldig worden bepaald welke oplosmiddelen veilig toegepast kunnen worden. Meer informatie hierover vindt u op de pagina over vernis verwijderen.

Een professionele restaurator zal een schilderij nooit direct reinigen zonder voorafgaand onderzoek. In de praktijk bestaat een behandeling uit:

• visuele inspectie
• testen op kleine, onopvallende delen
• bepalen van geschikte methoden en middelen
• gecontroleerde uitvoering van de reiniging

Deze werkwijze voorkomt schade en zorgt ervoor dat het originele karakter van het schilderij behouden blijft.

Wanneer een schilderij op onjuiste wijze wordt schoongemaakt, kan dit leiden tot:

• verlies van originele verf
• blijvende verkleuringen
• verstoring van details en penseelstreken
• aantasting van de opbouw van het schilderij

Herstel van dergelijke schade is vaak complex en kan de kosten aanzienlijk verhogen.
Lees meer over wat hierbij komt kijken op de pagina over kosten van restauratie.


Overweegt u om een schilderij schoon te maken of twijfelt u over de staat ervan? In veel gevallen is het verstandig om advies in te winnen bij een specialist. Op basis van een vrijblijvende inspectie kan vaak al een eerste inschatting worden gemaakt van de conditie en de mogelijke behandeling. Een vroege beoordeling kan verdere schade voorkomen en maakt een passende behandeling mogelijk.
Wilt u alvast meer weten over de schoonmaak problematiek lees dan de uitgebreide pagina over schilderijen schoonmaken.

Deze website is bedoeld om inzicht te geven in de complexiteit van het schoonmaken van schilderijen en om schade door onjuiste behandeling te voorkomen. Indien u een behandeling overweegt, raden wij aan om dit altijd door een deskundige te laten beoordelen.